TAŞKELE'DEN RUMELİ'YE UZANAN BİR TARİH: ATATÜRK'ÜN ATA YURDU

Bir köyün taşlarında saklı asırlık hatıra
Salih Özbay
Bazen bir yere gitmezsiniz; tarihin içine yürürsünüz.
Geçtiğimiz günlerde Karaman’ın tarihî ve kültürel dokusuyla dikkat çeken Taşkale’yi, eski adıyla Kızıllar’ı ziyaret ettim.
Kayaların içerisine oyulmuş ambarları, taş evleri, tarihî dokusu ve kendine has coğrafyasıyla Taşkale, insana yalnızca bir Anadolu yerleşim yerini değil, asırlar boyunca yaşatılmış büyük bir medeniyet hafızasını da anlatıyor.
Fakat Taşkale ziyaretimi benim için daha anlamlı kılan çok özel bir husus vardı:
Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün baba tarafından dedelerinin bu topraklarla olan bağı…
Ziyaret sırasında gördüğüm bilgilendirme levhasında, Kızıl Hafız Ahmet Efendi’nin Kızıllar aşireti mensubu olduğu ve 1466 yılında padişah fermanıyla Taşkale/Kızıllar yöresinden Rumeli’ye geçtiği ifade ediliyordu.
İnsan böyle bir levhanın önünde ister istemez duruyor, düşünüyor ve geçmişin uzun yollarına dalıyor.
Çünkü tarih bazen yüzlerce sayfalık kitaplarda değil, bir köyün duvarındaki birkaç satırda karşımıza çıkıyor.
ANADOLU’DAN RUMELİ’YE BİR YOLCULUK
Peki, Anadolu’nun bu kadim insanları neden Rumeli’ye gönderilmişti?
Osmanlı Devleti’nin Rumeli’de uyguladığı iskân siyasetinin önemli amaçlarından biri, fethedilen toprakların şenlendirilmesi, üretime kazandırılması, güvenliğinin güçlendirilmesi ve yeni yerleşim merkezlerinin oluşturulmasıydı.
Anadolu’dan Rumeli’ye geçirilen Yörük ve Türkmen toplulukları, gittikleri bölgelerde tarım ve hayvancılıkla uğraşarak ekonomik hayatın gelişmesine katkı sağlıyor, aynı zamanda yolların ve stratejik bölgelerin güvenliğinde önemli görevler üstleniyorlardı.
Özellikle Rumeli’nin uç bölgelerinde yaşayan bu toplulukların bir kısmı askerî ve güvenlik hizmetleriyle de görevlendiriliyordu.
Bu bakımdan Rumeli’ye yapılan iskânları yalnızca bir göç hareketi olarak değerlendirmek eksik kalır.
Bu hareketler aynı zamanda yerleşme, üretme, koruma ve yeni vatanlar oluşturma sürecinin bir parçasıydı.
Karaman bölgesinden Rumeli’ye yapılan nakillerin farklı dönemlerde farklı siyasî ve stratejik sebepleri de bulunuyordu. Bu nedenle her topluluğun Rumeli’ye gönderilişini tek bir sebebe bağlamak yerine, dönemin iskân, güvenlik ve devlet politikaları içerisinde değerlendirmek daha doğru olacaktır.
EVLAD-I FATİHAN’IN İZLERİ
Rumeli’ye yerleştirilen Türk topluluklarının tarihimizde önemli bir yeri vardır.
Evlad-ı Fatihan adı da bu tarihî hafızanın önemli kavramlarından biridir.
Anadolu’dan Rumeli’ye uzanan bu hareketlilik, yalnızca insanların yer değiştirmesi değildi.
Beraberlerinde dillerini, inançlarını, geleneklerini, kültürlerini ve vatan anlayışlarını götürdüler.
Yeni köyler kurdular.
Tarlalar sürdüler.
Camiler yaptılar.
Çocuklarını büyüttüler.
Ve yüzyıllar boyunca Rumeli’nin sosyal ve kültürel hayatının önemli bir parçası oldular.
İşte Taşkale’yi anlamlı kılan noktalardan biri de burada ortaya çıkıyor.
Anadolu’nun bir köyünden başlayan yolculuk, Rumeli’ye kadar uzanıyor.
Ve bu tarihî yolculuğun içinde, daha sonra Türk milletinin kaderinde çok önemli bir yere sahip olacak bir ailenin köklerini görüyoruz.
KÖKLERİ ANADOLU’DA, HATIRASI MİLLETİN KALBİNDE
Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün baba tarafından dedesi olarak kaynaklarda yer alan Kızıl Hafız Ahmet Efendi, Karaman yöresiyle bağlantılı Kızıl/Kızıllar topluluklarının tarihî hafızasında önemli bir isimdir.
Millî Savunma Bakanlığı’nın Atatürk’ün ailesine ilişkin yayımladığı bilgilerde de Kızıl Hafız Ahmet Efendi’nin, Anadolu’dan Rumeli’ye iskân edilen topluluklar içerisinde yer aldığı belirtilmektedir.
Bu nedenle Taşkale’de insan yalnızca bir köyü gezmiyor.
Bir ailenin, bir topluluğun ve Anadolu’dan Rumeli’ye uzanan büyük bir tarihî yürüyüşün izlerini takip ediyor.
Bugün Taşkale’nin taşlarına baktığımızda belki yüzlerce yıl önce burada yaşayan insanların seslerini duyamıyoruz.
Fakat onların bıraktığı izleri görüyoruz.
Bir kaya ambarında saklanan buğdayda…
Bir taş evin duvarında…
Bir tarihî çeşmenin suyunda…
Ve geçmişten bugüne ulaşan hatıralarda…
TAŞIN HAFIZASI
Taşkale'nin kayaları sessiz görünür.
Ama aslında çok şey anlatırlar.
O kaya ambarlarında saklanan tahıl, geçmişte yalnızca yiyecek değildi.
Yarındı.
Emekti.
Sabırdı.
Hayattı.
Anadolu insanı elindeki nimeti korumayı, emeğinin kıymetini bilmeyi ve gelecek nesillere bir şeyler bırakmayı biliyordu.
Belki de bugün bize düşen en büyük görevlerden biri, atalarımızdan kalan bu tarihî ve kültürel mirası korumaktır.
Çünkü geçmişini unutan toplumların geleceğe sağlam adımlarla yürümesi mümkün değildir.
TAŞKALE’DEN ALDIĞIM DERS
Taşkale ziyaretim bana bir kez daha şunu hatırlattı:
Vatan sadece üzerinde yaşadığımız toprak değildir.
Vatan; geçmişimizin hatırası, ecdadımızın emaneti, şehitlerimizin kanı ve gelecek nesillere karşı sorumluluğumuzdur.
Anadolu’dan Rumeli’ye uzanan o uzun yolculukta insanlar yalnızca eşyalarını ve hayvanlarını taşımadılar.
Bir medeniyet taşıdılar.
Bir kültür taşıdılar.
Bir inanç taşıdılar.
Ve en önemlisi, vatan kurma iradesini taşıdılar.
Bugün Taşkale’den ayrılırken aklımda tek bir düşünce vardı:
İnsan köklerini bilirse, geleceğe daha güçlü yürür.
Taşkale’nin taşlarında gördüğüm şey yalnızca geçmiş değildi.
Orada Anadolu’nun hafızasını, Rumeli’nin hatırasını ve Türk milletinin asırlık yürüyüşünü gördüm.
Selam olsun Taşkale’ye…
Selam olsun Kızıllar’ın kadim hatırasına…
Selam olsun Anadolu’dan Rumeli’ye uzanan o kutlu yolculuğun insanlarına…
Ve bu büyük mirası bizlere bırakan bütün ecdadımıza…
Ruhları şad, mekânları cennet olsun.
KAYNAKÇA
T.C. Millî Savunma Bakanlığı, ATATÜRK Sitesi, Atatürk’ün Ailesi.
T.C. Millî Savunma Bakanlığı, ATATÜRK Sitesi, Atatürk Kaynakçası.
Güler, Ali, Bir Dâhinin Hayatı: Atatürk’ün Soyu, Ailesi, Öğrenim Hayatı (1881–1905), Toplumsal Dönüşüm Yayınları, İstanbul, 2000.
Öz, Mehmet Ali, Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Atatürk’ün Ailesi, Asi Kitap Yayınları, 2017.
Turan, Şerafettin, Kendine Özgü Bir Yaşam ve Kişilik Mustafa Kemal Atatürk, Bilgi Yayınları, Ankara, 2004.
T.C. Karaman Valiliği, Taşkale ve bölgenin tarihî-kültürel yapısına ilişkin resmî bilgiler.
Taşkale Belediyesi bilgilendirme levhası, Taşkale/Kızıllar ve Kızıl Hafız Ahmet Efendi hakkında yerinde gözlem ve bilgilendirme metni.
“Geçmişini bilen millet, geleceğini daha sağlam kurar.”
Salih Özbay